https://tiplopedi.com/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Serhat 2026-04-04T06:08:15Z Kullanıcı katkıları MediaWiki 1.38.2 https://tiplopedi.com/index.php?title=Ba%C5%9Fa%C4%9Fr%C4%B1l%C4%B1_hastan%C4%B1n_de%C4%9Ferlendirilmesi&diff=4831 2022-07-20T21:41:24Z

<p>Serhat: /* Cinsiyet */İçerik eklendi</p> <hr /> <div>__NOAUTOLINKS__<br /> Başağrılı hastada ilk aşamanın hastanın başağrısının primer veya<br /> sekonder başağrısı olup olmadığının ayırımının yapılması ikinci aşama ise eğer<br /> başağrısı primer başağrısı ise primer başağrılarından hangi tipe uyduğunun<br /> ayırımının yapılması , sekonder başağrısından şüphe ediliyorsa etyolojiye<br /> yönelik tetkiklerin yapılmasıdır. Burada dikkate alınması gereken önemli bir<br /> özellik sekonder başağrılarının kendine özgü ağrı tipinin olmaması ve her tür<br /> primer başağrısını taklit edebileceği ancak sıklıkla gerilim tip başağrıları ile<br /> karşımıza çıkabildiğidir.<br /> <br /> === Cinsiyet ===<br /> <br /> Genellikle bu konu ile ilgili değerlendirmelerde pek dikkatimizi<br /> çekmeyen cinsiyet aslında bizi uyaran önemli faktör olmalıdır.Bilindiği gibi<br /> primer başağrıları küme başağrısı dışında kadınlarda daha çok görülmekte ve<br /> başağrısı şikayeti ile gelen hastaların büyük bir kısmını kadın hastalar<br /> oluşturmaktadır.Bu nedenle başağrısı şikayeti ile gelen hastanın erkek olması<br /> bile hastanın daha dikkatli değerlendirilmesini gerektirir.Pratikte başağrısı ile<br /> gelen erkek hastalarda etyolojik yaklaşımda küme başağrısı başta olmak üzere<br /> diğer primer baş ağrılarının yanısıra ilaç kullanma alışkanlığı ile birlikte gelişen<br /> kronik günlük başağrısını ve diğer sekonder başağrılarını dikkate almamız<br /> gerekir.<br /> Bayanlarda baş ağrısını tetikleyen başlıca sebepler;kansızlık vb gibi şeylerde ola bilir <br /> Başağrılarını değerlendirirken cinsiyetin dikkate alınması gereken bir<br /> durumda belli bir başağrısının seyrek görüldüğü bilinen cinsiyette<br /> görülmesidir.Bunun bir örneği erkeklerde daha sık görülmesine karşılık bir<br /> kadın hastada küme başağrısını düşündüren bir başağrısı ile karşılaşıldığında<br /> sekonder başağrısı açısından daha dikkatli olmak gerektiğidir.<br /> <br /> ==Başağrısının başlama yaşı : ==<br /> Başağrısının 10 yaş öncesi veya 50 yaş ve üzeri yaş grubunda ortaya<br /> çıkmış olması sekonder başağrısı açısından hekimi uyarmalıdır.Başağrısının ilk<br /> kez ortaya çıkma yaşı 10 yaşın altında ve küçük yaşlara doğru kaydıkça veya 50<br /> yaş üzerinde ve ileri yaşlara doğru kaydıkça sekonder başağrısı ile karşılaşma<br /> oranı artmaktadır.<br /> <br /> == Başağrısının yaşı (Başağrısının nezamandan beri devam ettiği ) ==<br /> <br /> Tanımlanan başağrısının aylarla sınırlı (6 ay) bir süre öncesinde başlamış<br /> olması önemli bir uyarıcı özelliktir.Hastanın başağrısı şikayetinin başalama<br /> süresi ne kadar kısa ise özelliklede hasta ilk kez böyle bir başağrısı ile<br /> karşılaştığını ifade ediyorsa sekonder başağrısı açısından daha dikkatle<br /> değerlendirilmelidir. Burada hastanın mevcut başağrısının tipik primer<br /> başağrısı özelliklerini gösteriyor olması bizim ayırıcı tanıda veya<br /> değerlendirmemizde sekonder başağrılarını gözardı etmemize neden<br /> olmamalıdır.<br /> <br /> Altı ay içinde başlayan başağrılarının öneminin yanısıra senelerdir kronik<br /> başağrısı olan kişilerde 6 aylık bir sure içinde başağrılarının özelliklerinde<br /> ortaya çıkan değişimler veya farklı özelliklerde başağrısı tanımlamaları ayni<br /> derecede önem taşıyan ve sekonder başağrısı açısından dikkate alınması gereken<br /> bilgilerdir.<br /> <br /> == Başağrısının ortaya çıkış şekli ve zaman içindeki seyri : ==<br /> <br /> Akut yerleşimli ve şiddetli başağrıları,başağrısının yerleşeme süresi<br /> kısaldıkça ve şiddeti arttıkça sekonder başağrıları açısından önem kazanmakta<br /> ve subaraknoid kanama açısından tipik özellik kazanmaktadır.Ayrıca<br /> başağrısının zaman içinde giderek kötüleşmesi bu sürenin aylar içinde değişim<br /> göstermeside özellikle kafa içinde gelişen süreçler açısından önemli bir ip ucu<br /> olabilmektedir.Bu şekilde akut şiddetli yerleşim veya zaman içinde yavaş<br /> kötüleşme ile gelişen tabloların her ikisininde gerek özegeçmişinde başağrısı<br /> olmayan gerekse senelerdir kronik başağrısı çeken kişilerde ortaya çıkmış<br /> olması sekonder başağrısı açısından dikkate alınmalıdır.<br /> <br /> Başağrısının baş-boyun bölgesi travmaları veya zorlanmaları ile ilişkili<br /> olarak veya efor sonrası ortaya çıkması sekonder başağrıları açısından önemli<br /> bilgilerdir.<br /> <br /> == Başağrısının şiddeti : ==<br /> <br /> Hastanın mevcut başağrısını yaşamındaki en şiddetli başağrısı olarak<br /> tanımlaması ve bu ağrının akut olarak ortaya çıkması subaraknoid kanama için<br /> oldukça önemli bir bilgidir.Subaraknoid kanamalarda ortaya çıkan ağrının<br /> olabilecek en şiddetli baş ağrısı olduğu bilinmektedir.<br /> <br /> Migren,küme başağrısı,SUNCT sendromu (kısasüreli tektaraflı otonom<br /> belirtili nevraljiye benzer ağrı),trigeminal nevralji,menenjit ağrının şiddetli<br /> olduğu tablolardır.Gerilim başağrıları,kafaiçi basınç artması gibi tablolarda ise<br /> başağrısının şiddeti daha azdır.<br /> <br /> == Başağrısının lokalizasyonu : ==<br /> <br /> Migrende sıklıkla bir baş yarısında fronto-temporal bölgede belirli,küme ,<br /> paroksismal hemikranya ,SUNCT sendromu başağrılarında herzaman ayni göz<br /> çevresinde,süreki yarım başağrısında(hemikranya kontünya) ağrının sürekli bir<br /> baş yarımında, gerilim başağrılarında ise sıklıkla daha yaygın –oksipital ve<br /> frontal bölge-verteks veya bant şeklinde başı sarar özellikte bir lokalizasyon söz<br /> konusudur.<br /> <br /> Meningeal irritasyona bağlı ağrıların ensede belirli olmak üzere tüm başa<br /> yayılabildiğini,akut sinüzitlerde,gözle ilgili enflematuar olaylar ve glokomda,diş<br /> ve çene ile ilgili patolojilerde ağrının lokalizasyonunun potolojinin bulunduğu<br /> yapılarla uyumlu olduğunu ,temporal arteritte (kranyal arterit) fronto-temporal<br /> bölgede lokalize ağrının bulunduğunu hatırlamak gerekir.<br /> <br /> Boyunda ve ensede lokalize olup başa ve yüze yayılan akut şiddetli bir<br /> ağrının özellikle bir travma hikayesinin varlığında boyun bölgesi arterlerinin<br /> diseksiyonu açısından dikkate alınması uygundur.<br /> <br /> Ancak yüzde ve başa komşu yapılarla ilgili lokalizasyonlar dışında<br /> başağrılarının lokalizasyonunun ayırıcı tanıda değerinin az olduğu dikkate<br /> alınmalıdır.<br /> <br /> == Başağrısının karakteri : ==<br /> Migren başata olmak üzere vasküler kökenli başağrıları zonklayıcı<br /> özelliktedir. Ayrıca vasodilatasyona neden ilaçlar veya hipoksiye neden olan<br /> tablolarda zonklayıcı başağrısı görülmektedir.<br /> <br /> Gerilim başağrısı,kafa içi basınç artışında ise künt özellikte ağrı ile<br /> karşılaşmaktayız.<br /> <br /> Küme başağrısında ise göz çevresinde şiddetli batma oyulma sancı<br /> şeklinde ağrı olmaktadır.<br /> <br /> Trigeminal nevraljide kısa süreli şiddetli ani ağrı olmaktadır.<br /> <br /> == Başağrısının tekrarlama sıklığı ve süresi : ==<br /> <br /> Tekrarlayıcı başağrılarında ağrı ataklarının tekrarlama sıklığı ve atak<br /> süreleri ayırıcı tanıda önemli bir özelliktir.<br /> <br /> Migren,episodik gerilim başağrısı,küme başağrısı,trigeminal nevralji<br /> ayrıca seyrek olarak karşılaşılan paroksismal hemikranya, kısa süreli tek taraflı<br /> nevraljiye baenzer otonom belirtilerin eşlik ettiği başağrısı(SUNCT) sendromu<br /> gibi başağrıları tekrarlayıcı ağrı ataklarının görüldüğü başağrılarıdır.<br /> <br /> Migrende genellikle ayda birkaçkez tekrarlayan ve 4-72 saat (sıklıkla bir<br /> gün) süren,episodik gerilim başağrısında yarım saat-7 gün süreli ve değişen<br /> aralarla ortaya çıkan ağrılı dönemler,küme başağrısında birkaç hafta veya ay<br /> süren ağrılı dönemlerde günde birkaç kez tekrarlayan bir saati geçmeyen ağrı<br /> atakları,paroksismal hemikranyada günde çok sayıda (10-30 kez) tekrarlayan<br /> ortalama 10-15 dak süreli ağrı atakları,SUNCT sendromunda günde çok sayıda<br /> tekrarlayan yaklaşık bir dakika süreli ağrı atakları,trigeminal nevraljide gün<br /> içinde çok sayıda kısa süreli saniyelerle sınırlı ağrılar olmaktadır.<br /> <br /> == Tanımlanan baş ağrısının görülme sıklığı ve atipik özellikleri: ==<br /> <br /> Hastanın tanımladığı başağrısının pratikte seyrek görülmesi<br /> (paroksismal hemikranya- SUNCT gibi) veya atipik özellikler göstermesi<br /> sekonder başağrısı açısından uyarıcı olmalıdır.<br /> <br /> == Başağrısının zaman içindeki seyri : ==<br /> Hastanın yakın zamanda başlayan başağrısının giderek daha<br /> kötüleşmesi,çok eskiden beri mevcut olan kronik başağrısının<br /> tekrarlama,şiddet,lokalizasyon,karekteri gibi özelliklerinde aylarla sınırlı bir<br /> süre içinde (6 ay içinde) değişikliklikler ortaya çıkması ile farklı bir görünüm<br /> kazanması sekonder başağrısı açısından uyarıcı olmalıdır.<br /> <br /> Öz geçmişinde primer başağrısı tanımlayan (migren,episodik gerilim<br /> başağrısı gibi) hastada seneler içinde ağrının giderek sıklaşması günlük<br /> başağrılarına dönüşmesi birlikte ağrı kesici ilaç kulanma alışkanlığı veya kötü<br /> kullanım bilgisinin olması süregen günlük başağrıları için oldukça tipik bir<br /> bilgidir.<br /> <br /> Ağrının dakikalarla sınırlı bir sürede yani çok kısa zamanda en şiddetli bir<br /> noktaya ulaşması ve bu ağrının kişinin karşılaştığı en şiddetli ağrı olarak<br /> tanımlanması subaraknoid kanama açısından önemli bir özellik olduğunu tekrar<br /> vurgulamakta fayda vardır.<br /> <br /> == Başağrısı başlatan veya kötüleştiren nedenler : ==<br /> <br /> Başağrısının cinsel ilişki dahil olmak üzere efor sırasında akut olarak<br /> ortaya çıkması (subaraknoid kanama, diğer hemorajik beyin damar hastalıkları<br /> gibi), başağrısının gece veya gündüz uykusu sonrasında yani yatar pozisyonda<br /> veya oksürme aksırma ıkınma ile ortaya çıkması (kafa içi basınç artması<br /> sendromu gibi ), baş ve boyun hareketlerinin özellikle başın öne eğik kalmasının<br /> başağrısına neden olması (kraniyo-vertebral birleşme anomalileri,ventrikül içi<br /> kitleler gibi),başağrısının sabah saatlerinde belirli olması (hipertansiyon,uykuapne<br /> sendromu gibi),baş ağrısının ayağa kalkınca ortaya çıkması (kafa içi<br /> basınç azalması sendromu),fronto-temporal bölgede lokalize ağrının yüzeyel<br /> temporal arter üzerine baskı ile artması (temporal arterit) gibi özelliklerin<br /> varlığı sekonder başağrıları açısından dikkate alınmalıdır.<br /> Kansızlık, demir eksikliği vb şeylerde baş ağrısını tetikleyen faktörlerdir<br /> Hastada yakın veya uzak geşmişte kafa travması (subdural hematom),zorlu<br /> baş boyun hareketi veya boyun bölgesini zorlayacak travmalar (boyun bölgesi<br /> arterlerinde diseksiyon,lokal servikal patolojiler) sorgulanmalıdır.<br /> <br /> Trigeminal nevraljide ve SUNCT sendromunda yüzde dokunma ile uyarılan<br /> ve ağrıyı başlatan bölgelerin veya ağrıyı başlatan hareketlerin (çiğneme gibi)<br /> varlığı araştırılmalıdır.<br /> <br /> Ateş yükselmesi başağrısını başlatan veya mevcut başağrısını kötüleştiren<br /> ve özellikle çocuk yaş grubunda ensık karşılaşılan nedenlerden biri olarak<br /> mutlaka araştırılmalıdır.<br /> <br /> Alkol migren ataklarını ve ağrılı dönemlerde küme başağrısını ortaya<br /> çıkarabilmektedir.Migrende ayrıca çeşitli yiyecek,içecek ve kokuların tetikleyici<br /> faktör olabileceği akılda tutulmalı hastalar bu açıdan sorgulanmalı ve hastanın<br /> belirlediği tetikleyici faktörlerle mücedeleye tedavide önem verilmelidir.<br /> <br /> Menstürasyon,fiziksel ve psişik stres migren ve gerilim başağrısını<br /> kolaylaştıran ve sık karşılaşılan tetikleyici faktörlerdir. Gerilim başağrısında<br /> stresin tetiklediği ağrının erken dönemde migrende ise saatler veya günler sonra<br /> ortaya çıktığı dikkate alınmalıdır.<br /> <br /> == Tedaviye cevapta değişiklik : ==<br /> <br /> Hastanın bir süredir kullandığı ve yanıt aldığı ilaçların etkisiz kalması ve<br /> budurumun yakın zaman içinde dikkati çekmesi.<br /> <br /> == Hastanın kullandığı ilaç ve maddeler : ==<br /> <br /> Bu konuyla ilgili olarak pratikte en sık karşılaşılan ve sekonder başağrıları<br /> açısından önemli bir yeri olan iki durumun öncelikle sorgulanması gerekir.<br /> <br /> Bunlardan biri hastanın başağrısı nedeniyle kötü ilaç kullanım<br /> alışkanlığının olup olmadığının sorgulanmasıdır.Özellikle analjezik kafein ve<br /> ergo bileşiklerini ihtiva eden ilaç kullanma alışkanlığnın kronik günlük<br /> başağrısı bakımından önemli olduğunu unutmamak gerekir.<br /> <br /> Bir diğeri ise alkol kullanımına bağlı erken veya geç ortaya çıkan<br /> başağrıları nedeniyle alkol kullanımının sorgulanmasıdır.<br /> <br /> Hastanın başka nedenlerle kullandığı ilaçların araştırılması gerekir.Bu<br /> ilaçlar içinde vasadilatasyon yaparak vasküler tip başağrılarına neden olan<br /> ilaçların(nitrit-nitrat türevleri,kalsiyum kanal blokerleri gibi) ayrıca hormonlu<br /> ilaçların-doğum kontrol hapları gibi- kullanılıp hullanılmadığı öncelikle<br /> araştırılmalıdır.<br /> <br /> == Hastanın öz- soy geçmiş ve sistemik özellikleri : ==<br /> Hastanın özgeçmişinin ve sistemik hastalık öyküsünün araştırılması<br /> mevcut başağrısının nedenlerini ortaya koymada önemli ip uçları vermektedir.<br /> <br /> Yukarıdada belirtildiği gibi tekralamakta fayda olan ve mutlaka<br /> sorgulanması gereken bir durum bir travma hikayesini olup olmadığının<br /> araştırılmasıdır.<br /> <br /> Ayrıca hastada hipertansiyon olup olmadığı varsa seyri ve<br /> özellikleri,kronik obstruktif akciğer hastalığı,horlama-uyku apne sendromu,kalp<br /> yetmezliği,koroner arter hastalığı, böbrek hastalığı, geçirilmiş merkez sinir<br /> sistemi enfeksiyonları,genel olarak damar hastalığı açısından zengin risk<br /> faktörlerinin varlığı, kan değerlerinde dengesizlik (anemi-polisitemi,kan<br /> elektrolit dengesizliği ,sedimantasyon yüksekliği gibi ) araştıtrılmalıdır.<br /> <br /> Kadın hastalarda hamilelik ve doğum sonrası dönemlerin (eklamsi-venöz<br /> sinüs tombozları gibi) sekonder başağrıları açısından önemli olduğu<br /> unutulmamalıdır.Ayrıca kadın hastanın mensturasyon özellikleri sorgulanmalı<br /> yakın zamanda ortaya çıkan düzensizlikler ve buna eşlik eden özellikler<br /> sorgulanmalıdır (hipofiz tm.?).<br /> <br /> Beyin damar hastalıkları öncesinde özellikle iskemik tipte olanlarda<br /> oldukça yüksek oranda haberci baş ağrıları ortaya çıkmaktadır.İşte belli yaş<br /> grubunda damar hastalığı açısından zengin risk faktörleri olan kişilerde ortaya<br /> çıkan başağrılarının gelecek bir beyin damar hastalığının habercisi olabileceğini<br /> düşünüp bu açıdan takipte pratik yarar olduğunu vurgulamak uygun olacaktır.<br /> Özellikle migren açısından soy geçmiş özellikleri araştırılmalıdır.<br /> <br /> <br /> == Başağrısına eşlik eden özellikler : ==<br /> <br /> Mevcut başağrısı ile birlikte migren gibi primer başağrılarınında bir<br /> özelliğini oluşturan bulantı ve kusmanın görülmesi meningeal irritasyonun<br /> varlığını (subaraknoid kanama,menejitler gibi) veya kafa içi basınç artışı<br /> sendromunun varlığını düşündürmelidir.<br /> <br /> Ateş yüksekliği,şuurda etkilenme, nörolojik muayenede taraf seçen<br /> bulguların olması,ense sertliği,davranış değişiklikleri,konfuzyon hali gibi<br /> özelliklerin varlığı sekonder başağrılarında sık karşılaştığımız bulgulardır.<br /> <br /> Yukarıda belirtilen durumlarda mevcut başağrısının sekonder başağrısı<br /> olarak değerlendirilmesi kolaylıkla yapılmaktadır.<br /> <br /> Migrende ağrıya eşlik eden bulantı ve kusmanın yanısıra ışık ve sesten<br /> daha seyrek olarak çeşitli kokulardan rahatsız olma önemli bir özelliktir.<br /> <br /> Küme başağrısı,paroksismal hemikranya ve SUNCT sendromunda<br /> ağrılı tarafta gözde yaşarma kızarma burun akıntısı terleme gibi otonom<br /> belirtilerin bulunması tanı açısından önemlidir.<br /> == Psikiyatrik özellikler ve sosyal durum : ==<br /> <br /> Hastanın mesleği,çalışma şartları,iş yeri aile içi ilişkileri bunlarla igili<br /> problemler ortaya konmalıdır.Hastada bedensel özürlülük hali olup olmadığı ve<br /> yaşamına etkisi dikkate alınmalıdır.<br /> <br /> Psikiyatrik açıdan anksiyete ve depresyon gibi başağrılı hastalarda sık<br /> karşılaşılan tabloların araştırılması gerekmektedir.<br /> <br /> <br /> Sekonder başağrıları açısından önemi olan uyarıcı özellikleri şu şekilde özetlemek ve sıralamak mümkündür.<br /> <br /> *Başağrısının aylarla sınırlı yakın bir zamanda başlaması veya kronik<br /> *Başağrısında aylarla sınırlı bir sürede farklı özelliklerin ortaya çıkması<br /> *Başağrısının 10 yaş öncesi veya 50 yaş üzeri yaş gruplarında başlaması<br /> *Hastanın erkek olması ,ağrı tipinin hastanın cinsiyeti ile uyumsuzluk göstermesi<br /> *Baş ağrısının seyrek görülen veya atipik özellikte olması<br /> *Başağrısının efor sırasında ortaya çıkması ayrıca vücut,baş boyun postüründen ve ıkınma öksürme gibi durumlardan etkilenmesi,<br /> *Mevcut başağrısının hastanın yaşamındaki en şiddetli başağrısı olması<br /> *Başağrısının en şiddetli olduğu noktaya dakikalar içinde ulaşmış olması<br /> *Hastanın kullandığı ilaçlara yanıtta yakın zamanda değişiklik olması<br /> *Başağrısı ile birlikte bulantı,kusma,ateş,ense sertliği ve nörolojik muayenede patolojik bulguların varlığı<br /> *Özgeçmişinde baş boyun travması,sistemik hastalık öyküsü,vasküler hastalık risk faktörlerinin varlığı, kullanılan ilaçlar ve ilaç kullanma alışkanlığı<br /> [[Kategori:Başağrıları]]</div>

Serhat